تجربه فرهنگ و زندگی محلی، مزیت خانه‌های بوم‌گردی گلستان/ کیفیت بوم‌گردی با استخر و عمارت‌سازی سنجیده نمی‌شود

عباسعلی باقری، رئیس انجمن حرفه‌ای اقامتگاه‌های بوم‌گردی و سنتی استان، به مناسبت هفته گردشگری در گفت‌وگو با  روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان، درباره شرایط فعالیت خانه‌های بوم‌گردی، تغییر سلیقه گردشگران، چالش‌های توسعه کیفی و نقش آموزش و فناوری در این حوزه سخن گفت.

او با اشاره به سابقه فعالیت خود در این حوزه بیان کرد: از سال ۱۳۹۴ به‌عنوان مدیر و بهره‌بردار خانه بوم‌گردی سرونوش، دومین خانه بوم‌گردی استان گلستان، فعالیت خود را آغاز کردم و تقریباً از ابتدای شکل‌گیری انجمن نیز مسئولیت انجمن حرفه‌ای بوم‌گردی‌های استان را بر عهده داشته‌ام.

باقری افزود: در سه دوره، هم‌زمان با مسئولیت در انجمن استان، عضو هیئت‌مدیره جامعه حرفه‌ای بوم‌گردی‌های کشور نیز بوده‌ام و در این مدت، مسائل و چالش‌های این حوزه را در سطح استانی و ملی پیگیری کرده‌ام.

رئیس انجمن حرفه‌ای اقامتگاه‌های بوم‌گردی و سنتی گلستان درباره مأموریت‌های این انجمن گفت: انجمن بر اساس اساسنامه مصوب، با هدف سازمان‌دهی، برنامه‌ریزی، آموزش و کمک به رفع مسائل صنفی فعالان بوم‌گردی استان فعالیت می‌کند.

او ادامه داد: کمک به فرایند صدور پروانه‌های بهره‌برداری و نرخ‌نامه‌ها، برگزاری کارگاه‌های آموزشی، حضور در برنامه‌های ملی و نشست‌های وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و ارائه پیشنهادهایی برای تسهیل امور فعالان، از مهم‌ترین اقدام‌های انجمن بوده است.

باقری با اشاره به ضرورت بازنگری در برخی ضوابط این حوزه بیان کرد: ساختارهای اداری و قانونی مرتبط با بوم‌گردی هنوز متناسب با ویژگی‌ها و نیازهای این نوع فعالیت شکل نگرفته است؛ به همین دلیل، بازنگری قوانین، آموزش، سازمان‌دهی و تقویت شیوه‌های نظارت از محورهای مورد پیگیری انجمن به شمار می‌رود.

او افزود: برنامه‌های انجمن در دوره‌های سه‌ماهه تدوین می‌شود و در برنامه پاییز امسال نیز برگزاری دوره‌های آموزشی، پیگیری امور اداری و اجرای برنامه‌های مناسبتی ازجمله برنامه‌های هفته گردشگری پیش‌بینی شده است.

گردشگران به‌دنبال تجربه‌ای متفاوت هستند

رئیس انجمن حرفه‌ای اقامتگاه‌های بوم‌گردی و سنتی گلستان در ارزیابی وضعیت بازار گردشگری گفت: مشکلات اقتصادی موجب شده است سفر در اولویت بسیاری از خانواده‌ها قرار نگیرد؛ بنابراین نمی‌توان میزان تقاضای موجود در شرایط کنونی را معیار دقیقی برای ارزیابی ظرفیت واقعی بازار گردشگری دانست.

او ادامه داد: اگرچه بررسی‌های ما جنبه پژوهشی و آماری ندارد، تجربه‌های میدانی نشان می‌دهد حتی در شرایط فعلی نیز گردشگران به‌دنبال تجربه‌های متفاوت هستند. مهمان خانه بوم‌گردی تنها برای خواب، غذا یا برخورداری از امکانات معمول اقامتی به این مجموعه‌ها مراجعه نمی‌کند؛ بلکه می‌خواهد با محیطی تازه آشنا شود، آرامش را تجربه کند و با میزبان و جامعه محلی ارتباط داشته باشد.

باقری افزود: خستگی ناشی از زندگی شهری و یکجانشینی، گرایش به تجربه محیط‌های متفاوت را افزایش داده است و خانه‌های بوم‌گردی موفق، مجموعه‌هایی هستند که بتوانند چنین تجربه و ارتباطی را برای گردشگر ایجاد کنند.

او گفت: در شرایط رکود بازار نیز بیشترین موفقیت متعلق به خانه‌های بوم‌گردی است که انسان‌ها در آن‌ها نقش اصلی را دارند. شخصیت، رفتار و شیوه میزبانی فردی که مجموعه را اداره می‌کند، گاهی بیش از ساختمان، تجهیزات و حتی غذا در جذب و ماندگاری گردشگر اثرگذار است.

فشارهای اقتصادی بر کیفیت خدمات اثر گذاشته است

باقری درباره میزان پاسخ‌گویی خانه‌های بوم‌گردی به انتظارات گردشگران بیان کرد: بخشی از انتظارات مهمانان به‌دلیل مشکلات اقتصادی، کاهش درآمد، افت انگیزه بهره‌برداران و کمبودهای تجهیزاتی و ساختاری تأمین نمی‌شود. این شرایط بر نحوه ارائه خدمات و ارتباط با گردشگر تأثیر گذاشته است.

او توسعه کمی بدون توجه کافی به کیفیت را یکی از آسیب‌های این حوزه دانست و افزود: سیاست افزایش تعداد واحدهای بوم‌گردی با هدف ایجاد اشتغال، در بسیاری از استان‌ها به رشد متناسب کیفیت و تحقق اهداف اصلی بوم‌گردی منجر نشده است.

رئیس انجمن حرفه‌ای اقامتگاه‌های بوم‌گردی و سنتی گلستان گفت: افزایش امکانات ساختمانی، ایجاد استخر یا انجام ساخت‌وسازهای غیرهمسو با ماهیت بومی، الزاماً به معنای ارتقای کیفیت خدمات نیست. این اقدامات ممکن است با هدف افزایش جذابیت یا درآمد انجام شود، اما کیفیت در بوم‌گردی بیش از هر چیز به حفظ هویت، نحوه میزبانی و ارائه تجربه‌ای اصیل وابسته است.

او در پاسخ به پرسشی درباره نقش فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی در توسعه گردشگری گفت: بهره‌گیری از فضای مجازی و ابزارهای دیجیتال برای معرفی، تبلیغات و رزرو واحدهای گردشگری ضروری و ارزشمند است، اما گردشگری روستایی پیش از آن به آموزش‌های بنیادی و تقویت زیرساخت‌های انسانی و حرفه‌ای نیاز دارد.

باقری افزود: فناوری زمانی اثرگذار خواهد بود که مراحل توسعه به‌صورت علمی و گام‌به‌گام طی شود. اگر در آموزش‌های مقدماتی، شناخت ماهیت بوم‌گردی و ارتقای مهارت‌های میزبانی موفق نباشیم، استفاده از ابزارهای دیجیتال به‌تنهایی نمی‌تواند موجب افزایش کیفیت خدمات یا جذب پایدار گردشگر شود.

رئیس انجمن حرفه‌ای اقامتگاه‌های بوم‌گردی و سنتی گلستان با بیان این‌که «خانه بوم‌گردی» را تعبیری دقیق‌تر از «اقامتگاه بوم‌گردی» می‌داند، گفت: حضور در خانه بوم‌گردی به معنای تجربه کوتاه‌مدت زندگی در یک محیط بومی است، نه صرفاً اقامت در یک واحد گردشگری.

او ادامه داد: خانه‌های بوم‌گردی در کنار فراهم کردن شرایط مناسب اقامت، محلی برای رویارویی مهمان با فرهنگ، آداب‌ورسوم، غذاهای محلی، سنت‌ها، طبیعت و شیوه زندگی مردم منطقه هستند.

باقری خاطرنشان کرد: برخلاف برخی تأسیسات گردشگری که الگوی خدماتی مشابهی دارند، هر خانه بوم‌گردی متناسب با اقلیم، فرهنگ و ویژگی‌های منطقه خود، قصه و برنامه‌ای متفاوت دارد. بازدید از جاذبه‌های فرهنگی، طبیعت‌گردی، آشنایی با صنایع‌دستی و ارتباط با مردم و جامعه محلی، بخش‌هایی از تجربه‌ای است که خانه‌های بوم‌گردی می‌توانند در اختیار گردشگران قرار دهند.