بررسی میدانی مسائل سه حوزه میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گنبدکاووس/ بررسی آخرین وضعیت حفاظت، مرمت و ساماندهی برج قابوس

به‌گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان، این بازدید میدانی امروز سه‌شنبه ۱۷ شهریورماه ۱۴۰۵ با حضور عبدالحکیم آق‌آرکاکلی نماینده مردم شهرستان گنبدکاووس در مجلس شورای اسلامی، محمدمهدی نصیری‌کناری مدیرکل امور استان‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد، مجید عبادی مدیرکل امور مجلس، طرح‌ها و لوایح، فرهاد عزیزی‌زلانی مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی، حسین خواجه‌بیدختی مدیرکل دفتر حمایت از تولید معاونت صنایع‌دستی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، محمد جهانشاهی دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز کشور، سلیمان هاشمی معاون استاندار و فرماندار ویژه شهرستان گنبدکاووس، فریدون فعالی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان و جمعی از مدیران و مسئولان استانی و شهرستانی انجام شد.

در جریان این برنامه، ظرفیت‌ها، پروژه‌های در دست اجرا، مسائل و نیازهای شهرستان گنبدکاووس در حوزه‌های میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مورد بررسی قرار گرفت و مدیران وزارتخانه ضمن دریافت گزارش اقدامات انجام‌شده، بر پیگیری موضوعات اولویت‌دار و برنامه‌ریزی برای تکمیل طرح‌های شاخص تأکید کردند.

طرح ساماندهی گنبد قابوس باید فراتر از بنای برج دیده شود

فرهاد عزیزی‌زلانی مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در بازدید از میراث جهانی گنبد قابوس بر ضرورت تدوین برنامه‌ای مرحله‌بندی‌شده برای ساماندهی این مجموعه تأکید کرد و گفت: طرح ساماندهی این اثر جهانی باید به‌صورت مشخص بخش‌بندی و فازبندی شود تا اقدامات اجرایی بر اساس اولویت‌ها و یک برنامه منسجم پیش برود.

او افزود: در آخرین جلسه‌ای که در وزارت میراث‌فرهنگی برگزار شد، طرح ساماندهی میراث جهانی گنبد قابوس مورد بررسی قرار گرفت و مقرر شد پس از نهایی‌شدن مطالعات، این طرح برای اخذ مصوبه در شورای تخصصی مطرح شود تا مبنای اقدامات بعدی، به‌ویژه در محدوده پیرامونی برج قرار گیرد.

عزیزی‌زلانی با بیان این‌که گنبد قابوس اثری در مقیاس جهانی است، تأکید کرد: نگاه به طرح ساماندهی نباید صرفاً محدود به خود بنا باشد و لازم است محدوده پیرامونی و فضای شهری اطراف این اثر نیز در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه جدی قرار گیرد.

مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث‌فرهنگی، پایش مستمر را یکی از مهم‌ترین الزامات حفاظت از آثار ثبت جهانی دانست و گفت: پایش پیوسته، کلیدی‌ترین ملاحظه در حفاظت از میراث جهانی است و با هدف ارزیابی سلامت اثر انجام می‌شود. در مورد میراث جهانی گنبد قابوس نیز با توجه به ویژگی‌های بنا، موضوع فرونشست و تأثیرات احتمالی آن باید به‌صورت دقیق و مستمر مورد ارزیابی قرار گیرد.

او همچنین بر ضرورت تجهیز این اثر به ابزارهای دقیق پایش سلامت سازه تأکید کرد و افزود: نیازهای فنی مربوط به ابزارهای موردنیاز برای پایش سازه برج بررسی و اعلام شود تا امکان تأمین تجهیزات لازم و ایجاد یک نظام پایش مستمر فراهم شود.

۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار برای مرمت و ساماندهی گنبد قابوس

فریدون فعالی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان نیز در این بازدید با ارائه گزارشی از اقدامات انجام‌شده در میراث جهانی گنبد قابوس گفت: طی دو سال گذشته ۱۷۰ میلیارد ریال اعتبار برای این مجموعه تخصیص یافته که بخشی از آن در حوزه مرمت و بخشی برای اجرای طرح نورپردازی هزینه شده و بخش‌هایی از این پروژه به‌زودی به بهره‌برداری خواهد رسید.

او افزود: مطالعات مرتبط با میراث جهانی گنبد قابوس همزمان با اقدامات اجرایی در حال انجام است و در ادامه نیز طرح جامع مرمت با محوریت مطالعات سلامت سازه در برنامه قرار دارد.

فعالی با تأکید بر ضرورت ساماندهی کامل عرصه میراث جهانی گنبد قابوس بیان کرد: مجموعه عرصه و فضای پیرامونی این اثر نیازمند ساماندهی منسجم است و اقدامات انجام‌شده باید در قالب یک برنامه جامع و مرحله‌بندی‌شده ادامه پیدا کند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان ادامه داد: با استفاده از اعتبارات تخصیص‌یافته، زیرساخت بلیت‌فروشی مجموعه تکمیل و مسیر بازدید برج اصلاح شده است. همچنین یکی از اقدامات مهم انجام‌شده، اجرای نورپردازی تپه تاریخی بوده و برای این مجموعه ویدئومپ نیز پیش‌بینی شده که فاز نخست آن در ضلع جنوبی بنا راه‌اندازی شده است.

او ساماندهی زیرساخت‌های خدماتی را از دیگر نیازهای این مجموعه عنوان کرد و گفت: احداث سرویس بهداشتی یکی از نیازهای محوطه میراث جهانی بود که بر اساس تفاهم انجام‌شده، شهرداری گنبدکاووس منابع اعتباری آن را پیش‌بینی کرده و این پروژه اکنون با حدود ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی در حال اجراست.

فعالی افزود: برای ادامه ساماندهی محوطه برج نیز ۸۰ میلیارد ریال اعتبار اختصاص یافته که بخشی از آن به مطالعات فرونشست مربوط می‌شود و قرارداد اجرای این مطالعات با پیمانکار منعقد شده است. همچنین بر اساس طرح ساماندهی تکمیل‌شده و اعتبارات موجود، فاز بعدی نورپردازی مجموعه اجرا و تکمیل خواهد شد.

او با بیان این‌که میراث جهانی گنبد قابوس از مهم‌ترین و حساس‌ترین پروژه‌های میراث‌فرهنگی استان گلستان است، تأکید کرد: در انتخاب پیمانکاران این مجموعه، برخورداری از صلاحیت فنی، تجربه و اهلیت لازم مورد تأکید جدی است تا تمامی اقدامات متناسب با ارزش و اهمیت جهانی اثر اجرا شود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان همچنین پیشنهاد کرد طرح مشترکی با شهرداری گنبدکاووس برای ساماندهی محدوده پیرامونی این اثر تدوین و اجرا شود تا علاوه بر حفاظت از برج، کیفیت محیط شهری اطراف این اثر جهانی نیز ارتقا پیدا کند.

پایش فرونشست برج ادامه دارد

فعالی درباره آخرین وضعیت مطالعات فرونشست گنبد قابوس نیز گفت: بر اساس داده‌های برداشت‌شده در سه فصل، نتایج مطالعات تاکنون نشان‌دهنده فرونشست جدی و نگران‌کننده در این اثر تاریخی نیست، اما به این نتایج اکتفا نکرده‌ایم و در سال جاری قرارداد دیگری برای ادامه مطالعات منعقد شده است تا داده‌ها در فصل‌های مختلف تطبیق و وضعیت بنا با دقت بیشتری ارزیابی شود.

او افزود: در کنار مطالعات فرونشست، موضوع سلامت سازه نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با توجه به عظمت و ارتفاع برج گنبد قابوس، لازم است ابزارهای دقیق پایش سازه در این مجموعه مستقر شود تا وضعیت اثر به‌صورت مستمر و مبتنی بر داده‌های فنی کنترل و ارزیابی شود.

بازدید هیأت اعزامی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از شهرستان گنبدکاووس در راستای بررسی میدانی ظرفیت‌ها، پروژه‌های اولویت‌دار و مسائل سه حوزه تخصصی وزارتخانه انجام شد تا موضوعات نیازمند پیگیری در سطح ملی شناسایی و زمینه برای تسریع در اجرای برنامه‌ها و پروژه‌های شاخص شهرستان فراهم شود.