بازدید هیأت وزارت میراث‌فرهنگی از بنای تاریخی کارخانه پنبه گنبدکاووس/ بررسی ظرفیت یک بنای صنعتی برای تلفیق اقتصاد و فرهنگ در گنبدکاووس

به‌گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان، این بازدید امروز سه‌شنبه ۱۷ شهریورماه ۱۴۰۵ با حضور عبدالحکیم آق‌آرکاکلی نماینده مردم شهرستان گنبدکاووس در مجلس شورای اسلامی، محمدمهدی نصیری‌کناری مدیرکل امور استان‌ها و تشکل‌های مردم‌نهاد، مجید عبادی مدیرکل امور مجلس، طرح‌ها و لوایح، فرهاد عزیزی‌زلانی مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی، حسین خواجه‌بیدختی مدیرکل دفتر حمایت از تولید معاونت صنایع‌دستی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، محمد جهانشاهی دبیر کمیته ملی طبیعت‌گردی و گردشگری سبز کشور، سلیمان هاشمی معاون استاندار و فرماندار ویژه شهرستان گنبدکاووس، فریدون فعالی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان و جمعی از مسئولان استانی و شهرستانی انجام شد.

کارخانه پنبه ایران به‌عنوان نخستین اثر صنعتی استان گلستان از سال ۱۳۹۸ در فهرست آثار ملی کشور قرار دارد و در حال حاضر مالکیت آن در اختیار بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی است. پیشنهاد ایجاد بازارچه دائمی صنایع‌دستی و هنرهای سنتی در این مجموعه با هدف احیای بنا، ایجاد کاربری متناسب با شأن تاریخی اثر و فراهم‌کردن فضای ثابت عرضه و فروش تولیدات هنرمندان گنبدکاووس در دست پیگیری است.

در این بازدید، مدیران وزارت میراث‌فرهنگی ضمن بررسی وضعیت بنا، درباره نحوه مرمت و احیا، تعیین کاربری متناسب، شیوه جذب سرمایه‌گذار و امکان اجرای طرح مشترک با بنیاد مستضعفان تبادل نظر کردند.

کاربری بنای تاریخی باید متناسب با شأن و هویت اثر باشد

فرهاد عزیزی‌زلانی مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در این بازدید گفت: زمانی که یک بنا در فهرست آثار ملی ثبت می‌شود، یکی از مهم‌ترین موضوعات در کنار حفاظت از کالبد اثر، نوع عملکرد و کاربری آینده آن است و از نظر قانونی نیز هرگونه طرح و کاربری باید با نظر و ضوابط وزارت میراث‌فرهنگی تعیین شود.

او افزود: تفاوتی ندارد سرمایه‌گذار از سوی وزارت میراث‌فرهنگی معرفی شود یا مالک بنا برای جذب سرمایه‌گذار اقدام کند؛ آنچه اهمیت دارد این است که فعالیت پیش‌بینی‌شده با شأن، ارزش‌ها و ضوابط حفاظتی بنای ثبت‌شده تطابق داشته باشد.

عزیزی‌زلانی با اشاره به پیشنهاد اختصاص این مجموعه به صنایع‌دستی بیان کرد: اگر قرار باشد این بنا با کاربری مرتبط با صنایع‌دستی احیا شود، دانش تخصصی، شبکه هنرمندان و ظرفیت‌های لازم در وزارت میراث‌فرهنگی وجود دارد و می‌توانیم در کنار مالک بنا برای طراحی و اجرای یک مدل مناسب همکاری کنیم.

مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث‌فرهنگی تأکید کرد: در یک بنای ثبت ملی امکان اجرای هر نوع سرمایه‌گذاری و کاربری وجود ندارد، اما از سوی دیگر شهرستان گنبدکاووس به فضایی مناسب برای عرضه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی نیاز دارد و این مطالبه از سوی هنرمندان، مردم و مسئولان شهرستان نیز مطرح شده است.

او ادامه داد: آمادگی داریم در کنار بنیاد مستضعفان برای تحقق این کاربری همکاری کنیم. تجربه طرح‌های مشترک وزارت میراث‌فرهنگی و بنیاد مستضعفان نشان داده است که با هم‌افزایی دو مجموعه می‌توان پروژه‌های موفقی را اجرا کرد.

عزیزی‌زلانی خاطرنشان کرد: این مجموعه ظرفیت آن را دارد که به یک پروژه شاخص و برند متناسب با مزیت‌های شهرستان گنبدکاووس تبدیل شود و حتی در صورت موفقیت، بنیاد مستضعفان بتواند از الگوی آن به‌عنوان یک نمونه قابل تکرار برای احیای بناهای مشابه در سطح کشور استفاده کند.

بازارچه صنایع‌دستی باید کاربری اصلی کارخانه تاریخی پنبه ایران باشد

عبدالحکیم آق‌آرکاکلی نماینده مردم شهرستان گنبدکاووس در مجلس شورای اسلامی نیز با تأکید بر ضرورت تعیین تکلیف این مجموعه گفت: انتظار داریم فرآیند احیا و بهره‌برداری از این بنای تاریخی هرچه سریع‌تر به نتیجه برسد.

او افزود: این مجموعه در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده و هرگونه دخل و تصرف در آن باید مطابق ضوابط و با نظر وزارت میراث‌فرهنگی انجام شود.

نماینده مردم گنبدکاووس در مجلس شورای اسلامی ایجاد فضای دائمی برای فعالیت و عرضه محصولات هنرمندان صنایع‌دستی را یکی از بهترین کاربری‌ها برای این اثر دانست و گفت: پیشنهاد ما این است که این مجموعه به بستری برای فعالیت اقتصادی هنرمندان و عرضه تولیدات صنایع‌دستی تبدیل شود؛ موضوعی که در بازدید وزیر میراث‌فرهنگی از این مکان نیز مطرح شد و مورد توجه و تأکید او قرار گرفت.

کار فرهنگی و اقتصادی در کارخانه پنبه ایران تلفیق شود

حسین خواجه‌بیدختی مدیرکل دفتر حمایت از تولید معاونت صنایع‌دستی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نیز گفت: تجربه احیای بناهای مشابه در دیگر نقاط کشور می‌تواند مبنای مناسبی برای تصمیم‌گیری درباره این مجموعه باشد و با تلفیق کار فرهنگی و اقتصادی و جذب سرمایه‌گذار، کاربری‌هایی متناسب با شأن بنا تعریف شود.

او با اشاره به نیازهای هنرمندان صنایع‌دستی افزود: یکی از موضوعات مهم، ایجاد یک نظام متمرکز برای فروش محصولات است تا هنرمند بیش از هر چیز دغدغه تولید داشته باشد و مجموعه‌ای تخصصی مسئولیت تجمیع، معرفی، بازاریابی و فروش محصولات را برعهده بگیرد.

خواجه‌بیدختی بیان کرد: کارخانه تاریخی پنبه ایران ظرفیت مناسبی برای ایجاد یک فروشگاه یا بازارچه یکپارچه صنایع‌دستی و هنرهای سنتی دارد؛ مجموعه‌ای که بتواند تولیدات شمار زیادی از هنرمندان را عرضه کند و منافع اقتصادی آن نیز به طیف وسیع‌تری از فعالان این حوزه برسد.

او ادامه داد: در صورت همراهی بنیاد مستضعفان می‌توان برای این مجموعه یک کاربری فرهنگی یا ترکیبی فرهنگی ـ اقتصادی تعریف کرد. در بخش مرتبط با حفاظت و مرمت بنا، ظرفیت‌های حوزه میراث‌فرهنگی قابل استفاده است و برای بخش اقتصادی نیز می‌توان از ظرفیت سرمایه‌گذاران بهره گرفت.

آمادگی برای تدوین بسته سرمایه‌گذاری بنای تاریخی کارخانه پنبه

فریدون فعالی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان نیز گفت: پیشنهاد اداره‌کل برای احیا و بهره‌برداری از این اثر، ایجاد بازارچه دائمی صنایع‌دستی و هنرهای سنتی است؛ چراکه شهرستان گنبدکاووس از شمار قابل‌توجهی هنرمند و ظرفیت گسترده در رشته‌های مختلف صنایع‌دستی برخوردار است و ایجاد یک فضای ثابت برای عرضه و فروش محصولات، از نیازهای جدی این حوزه محسوب می‌شود.

او افزود: در بازدید وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از این مجموعه نیز همین موضوع مطرح شد و نظر وزیر بر استفاده از ظرفیت بنا برای ایجاد مجموعه‌ای مرتبط با صنایع‌دستی بود.

فعالی بیان کرد: این آمادگی وجود دارد که برای کارخانه تاریخی پنبه ایران یک بسته سرمایه‌گذاری با عنوان بازارچه دائمی صنایع‌دستی تدوین شود و با استفاده از ظرفیت‌های قانونی، حمایت‌ها و مشوق‌های سرمایه‌گذاری، زمینه جذب سرمایه‌گذار برای مرمت، احیا و بهره‌برداری از مجموعه فراهم شود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان تأکید کرد: پیش‌نیاز اصلی ورود به مرحله اجرایی، تعیین تکلیف نحوه همکاری با مالک بنا یعنی بنیاد مستضعفان است تا پس از دستیابی به چارچوب مشخص، بتوان فرآیند تدوین طرح، جذب سرمایه‌گذار و انعقاد قرارداد را دنبال کرد.

او خاطرنشان کرد: با توجه به ثبت ملی این مجموعه، هرگونه بهره‌برداری باید با حفظ اصالت و ارزش‌های تاریخی بنا همراه باشد و طرح مرمت آن نیز مطابق ضوابط تخصصی تهیه و اجرا شود. وزیر میراث‌فرهنگی نیز آمادگی خود را برای حمایت از احیای این بنا و تبدیل آن به مجموعه‌ای مرتبط با صنایع‌دستی اعلام کرده است.

کارخانه تاریخی پنبه ایران گنبدکاووس به‌عنوان نخستین اثر صنعتی ثبت‌شده استان گلستان، علاوه بر ارزش‌های تاریخی و معماری، با توجه به موقعیت و ظرفیت فضایی خود می‌تواند با مرمت اصولی و تعریف کاربری متناسب، به مرکزی برای عرضه، معرفی و توسعه اقتصاد صنایع‌دستی و هنرهای سنتی شهرستان تبدیل شود.