از پژوهش دانشگاهی تا احیای یک هنر کهن در گلستان/ تنوع قومی و فرهنگی، مزیت بزرگ گلستان در توسعه صنایع‌دستی است

به‌گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گلستان، هم‌زمان با هفته صنایع‌دستی، گفت‌وگویی با سیده هدی حسینی صنعتگر صنایع‌دستی گلستان در رشته نساجی سنتی، مدیرعامل شرکت تعاونی زنان سبز اورشم استرآباد و عضو هیئت‌مدیره اتحادیه صنایع‌دستی استان گلستان انجام شده است؛ هنرمندی که تلاش کرده با رویکرد «از مزرعه تا جامه» ضمن احیای دانش بومی نساجی، زمینه اشتغال و توانمندسازی زنان را نیز فراهم کند.

سیده هدی حسینی درباره چگونگی ورود خود به حوزه نساجی سنتی گفت: فعالیت من در این حوزه از دوران دانشجویی و از دل پژوهش‌های دانشگاهی آغاز شد. موضوع پایان‌نامه‌ام به‌روزرسانی دست‌بافته‌های ابریشمی استان گلستان بود و در جریان این پژوهش از نزدیک با ظرفیت‌های ارزشمند نساجی سنتی و ابریشم‌بافی منطقه آشنا شدم.

او افزود: در کنار این ظرفیت‌ها، یک چالش جدی نیز وجود داشت؛ بسیاری از دستگاه‌ها و شیوه‌های سنتی با وجود ارزش فرهنگی بالا، دیگر توان رقابت با نیازهای بازار امروز را نداشتند. محدودیت در عرض پارچه، تنوع طرح و نقش و بهره‌وری تولید سبب شده بود این هنر ارزشمند به‌تدریج از چرخه اقتصادی فاصله بگیرد.

این صنعتگر گلستانی ادامه داد: همین مسئله برای من به یک دغدغه جدی تبدیل شد که چگونه می‌توان میراث و دانش بومی را حفظ کرد و درعین‌حال آن را با نیازهای روز بازار پیوند داد. نتیجه این پژوهش نیز بسیار امیدوارکننده بود و پایان‌نامه من در سال ۱۳۹۳ موفق شد رتبه نخست پژوهشی جشنواره بین‌المللی مد و لباس فجر را کسب کند. این موفقیت انگیزه‌ای شد تا از فضای دانشگاه وارد عرصه عمل شوم و نخستین کارگاه بافندگی خود را راه‌اندازی کنم.

حسینی با اشاره به شکل‌گیری شرکت تعاونی زنان سبز اورشم استرآباد بیان کرد: در ادامه مسیر به این نتیجه رسیدم که برای ایجاد ارزش‌افزوده واقعی نباید تنها به تولید پارچه اکتفا کرد، بلکه باید کل زنجیره ارزش را در کنار هم دید. به همین دلیل شرکت زنان سبز استرآباد را با رویکرد «از مزرعه تا جامه» توسعه دادیم؛ رویکردی که در آن از کاشت پنبه، پرورش کرم ابریشم و تولید الیاف آغاز می‌کنیم و سپس مراحل نخ‌ریسی، رنگرزی، پارچه‌بافی، سوزن‌دوزی و دوخت را تا تولید محصول نهایی ادامه می‌دهیم.

او افزود: امروز در شرکت تعاونی زنان سبز استرآباد تلاش می‌کنیم با رویکردی پایدار، از تأمین مواد اولیه و تولید الیاف تا تبدیل آن به نخ، پارچه، پوشاک و سایر محصولات نساجی را در قالب یک زنجیره منسجم مدیریت کنیم. اکنون حدود ۳۰ نفر به‌صورت مستقیم در این مجموعه فعالیت دارند و بخش مهمی از این ظرفیت بر توانمندی زنان هنرمند منطقه استوار است.

مدیرعامل شرکت تعاونی زنان سبز اورشم استرآباد با تأکید بر نقش صنایع‌دستی در توسعه اجتماعی و اقتصادی گفت: باور دارم توسعه پایدار زمانی محقق می‌شود که دانش بومی، ارزش‌آفرینی اقتصادی و مشارکت اجتماعی در کنار یکدیگر قرار بگیرند. به همین دلیل فعالیت این مجموعه صرفاً اقتصادی نیست و بستری برای حضور مؤثر زنان در تولید، کارآفرینی و حفظ میراث ارزشمند نساجی منطقه نیز فراهم کرده است.

او درباره راهکارهای احیا و انتقال هنر نساجی سنتی به نسل جوان نیز بیان کرد: مهم‌ترین اقدام، آموزش مستمر و کاربردی به نسل جوان است؛ به‌گونه‌ای که این هنر تنها در حد یک مهارت سنتی باقی نماند، بلکه به یک مسیر شغلی قابل‌اتکا تبدیل شود. مستندسازی دانش بومی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در کنار روش‌های سنتی و ایجاد بازار فروش پایدار نیز از عوامل کلیدی در احیای این هنر به شمار می‌رود. همچنین حضور هنرمندان در فضاهای آموزشی و دانشگاهی می‌تواند نقش مؤثری در انتقال تجربیات به نسل جدید داشته باشد.

زنان محور توسعه صنایع‌دستی گلستان

حسینی با اشاره به نقش صنایع‌دستی در توانمندسازی زنان بیان کرد: صنایع‌دستی یکی از مؤثرترین ابزارهای توانمندسازی زنان است، زیرا امکان اشتغال در محیط‌های محلی و حتی خانگی را فراهم می‌کند. در مجموعه ما زنان بسیاری با ورود به این چرخه توانسته‌اند به استقلال مالی دست پیدا کنند و نقش اقتصادی مؤثرتری در خانواده داشته باشند. در برخی موارد این فعالیت موجب افزایش اعتمادبه‌نفس، مهارت‌آموزی و تغییر مسیر زندگی آنان شده است.

او درباره ظرفیت‌های صنایع‌دستی گلستان گفت: گلستان به دلیل تنوع قومی و فرهنگی، ظرفیت بسیار بالایی در حوزه صنایع‌دستی دارد. رشته‌هایی همچون نساجی سنتی، سوزن‌دوزی‌های بومی، بافت‌های داری و برخی هنرهای چوبی و دست‌ساخته‌های محلی نیازمند توجه و سرمایه‌گذاری بیشتری هستند. این استان در صورت تقویت زنجیره تولید و بازاریابی می‌تواند به یکی از قطب‌های مهم صنایع‌دستی کشور تبدیل شود.

عضو هیئت‌مدیره اتحادیه صنایع‌دستی گلستان درباره مهم‌ترین چالش‌های فعالان این حوزه نیز گفت: چالش‌های هنرمندان صنایع‌دستی چندبعدی است، اما مهم‌ترین آن‌ها به حوزه فروش و بازاریابی مربوط می‌شود. بسیاری از هنرمندان تولیدات ارزشمند و باکیفیتی دارند، اما از بازار پایدار برخوردار نیستند. در کنار آن، تأمین مواد اولیه باکیفیت، نبود آموزش‌های به‌روز و ضعف در حمایت‌های اجرایی و بیمه‌ای نیز از مشکلات جدی این حوزه محسوب می‌شود.

او افزود: برای تبدیل صنایع‌دستی به یک کسب‌وکار پایدار، باید زنجیره کامل تولید تا فروش شکل بگیرد. حمایت‌های بیمه‌ای، ایجاد بازارچه‌های دائمی، توسعه صادرات، آموزش بازاریابی دیجیتال و حضور فعال بخش خصوصی از ضرورت‌های این مسیر است. صنایع‌دستی باید از نگاه صرفاً فرهنگی خارج شده و به‌عنوان یک ظرفیت اقتصادی جدی موردتوجه قرار گیرد.

حسینی در پایان با اشاره به ظرفیت‌های صادراتی صنایع‌دستی گلستان بیان کرد: محصولات صنایع‌دستی استان ازنظر اصالت، کیفیت و هویت فرهنگی ظرفیت بالایی برای حضور در بازارهای جهانی دارند، اما نبود برندینگ حرفه‌ای، ضعف در بسته‌بندی، مشکلات حمل‌ونقل و آشنا نبودن با استانداردهای صادراتی از مهم‌ترین موانع حضور گسترده در بازارهای بین‌المللی است. با رفع این موانع، صنایع‌دستی گلستان می‌تواند سهم بیشتری از بازارهای جهانی را به خود اختصاص دهد و به بستری برای ایجاد اشتغال پایدار و توسعه اقتصادی منطقه تبدیل شود.