پرتال گردشگری استان گلستان
جاذبه های گردشگری استان گلستان به پنج زبان
فارسی | انگلیسی | روسی | چینی | عربی
Fa | En | Ru | Ch | Ar
زیرپرتال ها
دسترسی سریع به مکان های گردشگری
پرتال گردشگری

برای ورود به پرتال گردشگری ویزیت ایران اینجـــا کلیک کنید

کلیپ های گردشگری
رسیدگی به شکایات
حراست اداره کل
رسیدگی به تخلفات اداری
بازرسی و رسیدگی به شکایت اداره کل

پست الکترونیکی دفتر بازرسی و رسیدگی به شکایات
به منظور ارتباط مستقیم مراجعین و کارکنان با این اداره کل

Bazresi@mcth.ir


عفاف و حجاب
امر به معروف
یادداشت/ مریم منصوری*

کد خبر : 17311 تاریخ انتشار : شنبه 02 بهمن 1400 08:39

بیدخوانی از نمادهای هویتی علی آبادکتول

گلستان به دلیل برخورداری از تنوع اقوام، از فرهنگ‌های مختلفی تأثیر پذیرفته و به همین دلیل موسیقی این منطقه چه ازنظر ساختاری و چه ازنظر ویژگی‌های قومی پرتعداد و گوناگون است. موسیقی کتولی به‌عنوان یک هنر ریشه‌دار، یکی از مهم‌‌ترین و کهن‌ترین موسیقی‌های نواحی ایرانی است که طی سال‌ها در استان گلستان نواخته می‌شده و هم‌اکنون نیز ازجمله مقام‌های موسیقایی مهم کشور است که اساتید و هنرمندان بسیاری در معرفی و انتقال آن به نسل امروز نقش‌آفرینی کرده‌اند.


بیدخوانی از نمادهای هویتی علی آبادکتول

اساس ساختار موسیقی آوازي کتول، متکی بر سه مقام آوازی شامل «هِرایی»، «راستِ مِقام» و «کَلّه کَش» است. از قدیم‌الایام کتولی‌ها این سه مقام را بر اساس سلیقه و ذوق فردی و با اتّکا به سنّت بديهه‌خوانی و بدیهه‌نوازی به اَشکال مختلفی اجرا کرده‌اند که پس از شکل‌گیری و تثبیت، به نام خود آن‌ها نام‌گذاری شده است. بر همین مبنا پس از سالیان سال، ده‌ها مقام به مجموعه مقامات موسیقی آوازي کتول افزوده‌شده است. به‌طورکلی، آواز كتولي از سه بخش «بيدخواني»، «ريزمقام» و «منظومه» تشکیل‌شده است.


مرسوم‌ترین نوع آواز در منطقه کتول «بید خوانی» است(واژه «بيت» در كتولي به شكل «بيد bid» تلفظ مي‌شود)، چون اساس شعر در موسیقی کتولی دوبیتی است و مقام‌ها بر این اساس اجرا می‌شوند. آوازهای محلی و مقامی با مضامینی چون توصیف ائمه، وصف یار و موضوعات حماسی اجرا می‌شود.


اجراي بيدخواني، با فرم خاصي از نشستن اتفاق مي‌افتد و از كشمكش انسان با زندگي و طبيعت و رازهاي دروني‌اش روايت مي‌کند. اين هنر اصيل، يكي از نمادهاي هويتي كتولي‌ها است. در زمان‌های گذشته هنر بید‌خوانی معمولاً به‌صورت تک‌خوانی اجرا می‌شد. نوع دیگر از آن دوخوانی یا گروه خوانی است، که دو یا چند خواننده بر اساس همان سه مقام اصلی، اشعاری را می‌خوانند. این نوع اجرای آواز را « گَلی به گَلی» یعنی گلو به گلو خواندن می‌گویند.


بيدخواني (بيت خواني) به دو شيوه  اجرا می‌شود:
1ـ ني بيد (ni bid) كه شامل خواندن دوبیتی‌های كتولي همراه با ساز ني كتولي است.
2ـ دِتار بيد (detar bid) كه خواندن دوبیتی‌ها به همراه نواختن دوتار كتولي ‌است.


در منطقه کتول رسم بر این است که در جشن‌ها، عروسی‌ها و شب‌نشینی‌ها، از انتهای شب تا سحر هنرمندان گرد هم آمده و با سازوآواز خویش به مجالس و محافل رونق می‌بخشند. در اجرای سازوآواز کتولی، ابـتدا نـوازنده به‌عنوان مقدمه و پیش‌درآمد یکی از آهنگ‌های سازی بدون کلام را اجرا می‌کند که به این عمل در موسیقی کتولی «مقام دانی» گویند. سپس با یک «سَر وانگ sar vang»، خواننده آماده اجرای آواز می‌شود. اجراي «بيدخواني»، بر اساس رديف آوازي موسيقي مقامي كتولي صورت مي‌گيرد كه در اين بخش به معرفي و چگونگي اجراي هر يك از اين مقام‌های آوازي مي‌پردازيم.


الف- هِـرایی (‌herayi): مقام هرایی به چند دسته «بِلند»، «کوتاه»، «وسط»، «دِبَند» و «کوتاهِ علی سیا» تقسیم می‌شود که اجرای بعضی از آن‌ها به چند فرم است و در اجرای آن معمولاً از اشعار عرفانی استفاده می‌کنند.


ب- راستِ مِقام (raste meqam): در ردیف آوازی موسیقی کتولی راستِ مقام بعد از آواز هرایی اجرا می‌شود. از نمونه این مقام‌ها می‌توان به «یحیی گالش yahya gales»، «حسن‌خانی hasan xani»، «دِبند de band» و... اشاره كرد. خوانندگان هنگام اجرای آن معمولاً از اشعار عاشقانه و یا از توصيف زیبایی‌های منطقه کتول استفاده می‌کنند.


ج- کَلّه‌کَش (kalle kas): آوازي است در اوج و بسيار كشيده و حزن‌انگیز. کلّه‌کش‌ها به چند دسته «کوتاه»، «وسط»، «بِلند»، «دِبند» و «بِلندِ دِبند» تقسیم می‌شوند. کلّه‌کش‌ها بیشتر در ارتفاعات و كوهستان خوانده می‌شوند.  


در بطن اشعار دوبیتی‌ها و منظومه‌های بیدخوانی داستان‌ها و افسانه‌هایی نهفته است که به ارزش آن می‌افزاید. ازجمله این داستان‌ها، منظومه عباس گالش، کافر و مسلمان، طالبا، نجما، امیر و گوهر و... است.


سلیقه شنیداری و پسند موسیقیایی مردم امروز به سمت‌وسوی دیگری سوق پیداکرده است که این امر متأثر از آهنگ پرشتاب زندگی جامعه امروزی است که نسل جوان این زمانه، از صبر و بردباری کمتری بابت شنیدن موسیقی اصیل ایرانی، موسیقی مقامی و یا آوازهایی از جنس بیت خوانی برخوردار است. به همین خاطر نسل‌های جدید گرایش بیشتر به سمت موسیقی‌های رایج پیداکرده‌اند و همین امر موجب گشته تا باگذشت زمان ذائقه شنیداری جامعه تغییر کند.


امروزه متأسفانه به علت جذابیت آنی دیگر سبک‌های موسیقی ازجمله پاپ، جاز همچنین گسترش استفاده از وسایل ارتباط‌جمعی و... ، موسیقی مقامی و موسیقی نواحی از رواج گسترده‌ای برخوردار نیست و به دلیل کم‌توجهی مردم به این امر و کم شدن مخاطبان، عدم جذابیت برای قشر جوان جامعه و... به‌تدریج  این نوع موسیقی محدود گشته است.


عوامل مذکور موجبات عدم اقبال قشر جوان به این نوع موسیقی و کم‌رنگ شدن حضور آن در جامعه را فراهم کرده است. عامل اقتصادی و کسب درآمد پایین خوانندگان و نوازندگان موسیقی مقامی، یکی از مواردی است که جوان امروزی به این رشته، به‌عنوان حرفه و شغل نمی‌نگرد و از پیگیری حرفه‌ای آن دست می‌کشد. این نوع نگاه، تنها به موسیقی مقامی و اصیل ایرانی لطمه وارد نمی‌سازد بلکه به هنرهای وابسته به آن چون ساخت سازهای سنتی نیز آسیب می‌زند.


با توجه به اینکه موسیقی مقامی هر قوم و منطقه می‌تواند یکی از اصیل‌ترین عناصر فرهنگ معنوی قوم و یکی از شاخص‌های معرف آن به‌حساب آید، می‌تواند به‌عنوان یک جاذبه گردشگری نیز در این حوزه حرف‌های بسیاری برای گفتن داشته باشد و درنتیجه موجب توجه و رشد این هنر اصیل در جامعه شود و رواج آن در بین عموم مردم علاوه بر تأثیر اقتصادی می‌تواند در سلامت روانی افراد و ایجاد حس هویت و انسجام اجتماعی تأثیر بسزایی داشته باشد.

بیدخوانی کتول در شهریورماه سال1397 در فهرست آثار ملی میراث‌فرهنگی ناملموس قرار گرفت و به ثبت رسید.

 

* مریم منصوری کارشناس ثبت آثار استان گلستان

 

برچسب ها
میراث | میراث فرهنگی | صنایع دستی | گردشگری | اداره میراث فرهنگی | خبرهای میراث فرهنگی | اخبار | جاذبه های گردشگری | خبر | توریست | گردشگر
لطفا ما را از نظر خود مطلع کنید
ارتباط با مدیر کل
رزومه ایشان
جهت ارتباط با ایشان ایـنـجــــا کلیک کنید

جهت ارتباط مستقیم با مدیر کل می توانید از طریق شماره زیر در تماس باشید
(09376154722)

ملاقات عمومی با سرپرست اداره کل روز های سه شنبه از شروع ساعت اداری تا پایان ساعت اداری

اپلیکیشن گردشگری استان گلستان

اپلیکیشن گردشگری استان گلستان (نگارستان) معرفی جاذبه های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و گردشگری استان گلستان را می توانید از لینک های زیر دریافت کنید

اطلاعیه و فراخوان
گفتگو و یادداشت

مشارکت در تصمیمات
سامانه ها
پیام رسان های داخلی
همراه ما باشید در پیام رسان های داخلی
سروش | گپ | آی گپ | بله
ارتباط با دستگاه

شماره تماس :
017-32261800-803
پست الکترونیک :
info@gcth.ir
آدرس :

گرگان - خیابان امام - آفتاب پانزدهم - کوی سرچشمه - جنب امامزاده نور


نظرسنجی از محتوای پرتال

نظرشما در مورد محتوای سایت ؟


عالی
خوب
متوسط
بد


بازدیدهای سایت
تعداد افراد آنلاین : 8
بازدید امروز : 2672
بازدید دیروز : 3741
بازدید هفته : 18198
بازدید ماه : 97995
بازدید سال : 1032802


اعلان ها :
در حال حاضر سایت در دسترس می باشد، در غیر این صورت اطلاع رسانی خواهد شد


الزامات قانونی :
نسخه موبایل | نقشه تارنما | RSS | دفاتر پیشخوان | حریم خصوصی | بیانیه سطح خدمات | شخصی سازی | دستورالعمل بروز رسانی سایت | راهبرد مشارکت ملی

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به سازمان میراث فرهنگی, گردشگری و صنایع دستی استان گلستان است

[ آخرین بروزرسانی دوشنبه 26 اردیبهشت 1401 13:35 ]
ارتباط با مدیرکل و معاونین

در صورتی که نیاز به دریافت پاسخ دارید , حتما ایمیل خود را وارد نمائید تا در اولین فرصت به درخواست شما پاسخ داده شود , در غیر این صورت پیغام شما بدون پاسخ خواهد بود
*
مردمی کارکنان اداره
*










پست زمینه


اندازه فونت