پرتال گردشگری استان گلستان
جاذبه های گردشگری استان گلستان به پنج زبان
فارسی | انگلیسی | روسی | چینی | عربی
Fa | En | Ru | Ch | Ar
زیرپرتال ها
دسترسی سریع به مکان های گردشگری
پرتال گردشگری

برای ورود به پرتال گردشگری ویزیت ایران اینجـــا کلیک کنید

کلیپ های گردشگری
رسیدگی به شکایات
حراست اداره کل
رسیدگی به تخلفات اداری
بازرسی و رسیدگی به شکایت اداره کل

پست الکترونیکی دفتر بازرسی و رسیدگی به شکایات
به منظور ارتباط مستقیم مراجعین و کارکنان با این اداره کل

Bazresi@mcth.ir


عفاف و حجاب
امر به معروف
یادداشت/ سمانه شهری‌نژاد*

کد خبر : 17195 تاریخ انتشار : چهارشنبه 08 دی 1400 09:40

تحلیل و بررسی پوشاک قوم ترکمن در استان گلستان

انسان همواره در حال معنی کردن و تبین محیط اطراف خود و اشیای آن و همچنین به دنبال یافتن معنا، باور و اعتقادی برای آن است و پیرو باور و اعتقاد خود اعمال و رفتاری انجام می‌دهد.


در هر فرهنگ و جامعه‌ای، مجموعه اعتقادهایی در مورد پوشاک و عناصر متعلق به آن وجود دارد. در نقاط مختلف ایران به باورهای مختلف و مشابه در مورد اجزای مختلف، رنگ و جنس پوشاک می‌توان دست یافت.


آنگاه که پوشاک در متن یک باور، آیین یا فصل معنوی قرار می‌گیرد دیگر تنها پوششی ساده نیست، بلکه خود معانی ژرفی را در بردارد. باورها از نسلی به نسل بعدی منتقل می‌شوند و در این انتقال تحت تاثیر محیط قرار گرفته، تغییر کرده و حتی ممکن است فراموش شوند. ورود تکنولوژی به زندگی مردم، سبب فراموشی باورها است و بسیاری از آن‌ها اکنون فقط در یادها مانده‌اند. بسیاری از این باورها، اکنون کمرنگ شده و برخی نیز به علت تغییرات اجتماعی، مهاجرت به شهرها، ارتباط با مردم دیگر شهرها و مناطق، سست شدن روابط اجتماعی بین افراد و… فراموش شده‌اند.


یکی از ابزارهای شناخت فرهنگی جوامع، لباس و عناصر وابسته به آن است. هر قلم از پوشاک، جنس و رنگ پارچه، طرح و شکل دوخت لباس و آرایه‌ها و زیورهای آن به صورت نمادین، مفهوم یا مفاهیمی را می‌رساند. جامه، نشان دهنده پایگاه و منزلت اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و شغلی پوشنده آن و برتابنده جایگاه و مقام طبقاتی شخص در گروه‌های مختلف اجتماعی است. همچنین لباس و نوع، جنس، رنگ و شکل دوخت آن و فرهنگ واژگان و اصطلاحات مربوط به پوشاک با ارزش‌ها و معیارهای اخلاقی و معنوی مانند شرم و حیا، وقار و متانت، جاذبه و فریبندگی، عظمت و حقارت، غرور و کبر و فروتنی، گیرایی جنسی، اهمیت و اعتبار، ماتم و عزا و شادی و سرور، فقر و غنا و بینش‌های دینی و مذهبی پیوند دارند.

 

پوشاک بانوان ترکمن
پوشاک سنتی زنان ترکمن، پیراهن بلند، شلوار، سربند و کلاه است. پیراهن جامه‌ای بلند و ابریشمین است که خود آن را می‌بافند. ابریشم ترکمنی با دستگاه ساده‌ای به نام «تارا» و بصورت طاقه‌هایی باریک بافته می‌شود. هر طاقه ۵/۲ تا ۵ متر درازا و ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر پهنا دارد و بیشتر به صورت نوارهایی قرمز با راه راه زرد است. با این طاقه ابریشم، پیراهنی ساده و بلند می‌دوزند که آن را قرمزی یا کوینک می‌نامند. زیر کوینک شلوار می‌پوشند و پایین شلوار را تا زانو با حریر رنگین و سوزندوزی شده، می‌آرایند. طرح‌های سوزندوزی شده بر جامه‌ها معمولا نقوش شاخ قوچ، مثلث، دایره و یا نقش نگاره‌هایی ویژه هر طایفه است.


از سوزن‌دوزی برای سردست، یقه و پیش سینه پیراهن زیر نیز استفاده می‌کنند. کلاه و سربند، هم طایفه زن را نشان می‌دهد و هم نشانگر ازدواج یا تجرد شخص است. دختران پیش از ازدواج روسری ساده و کلاه سوزندوزی شده بر سر می‌کنند و پس از ازدواج کلاهی به شکل مخروط ناقص از نی یا چوب جارو. روی کلاه را با روسری می‌پوشانند و روی آن دستمالی بزرگ از حریر یا نخ می‌اندازند که با یک سر آن روی دهان را می‌پوشانند. این دستمال، یاشماق نام دارد. کلاه زنان سالمند کوچکتر است و پیشانی‌بندی به رنگ سیاه نیز می‌بندند. زنان از زیورهای خاصی استفاده می‌کنند. بعضی از این زیورها مخصوص سر و پیشانی یا دور کلاه هستند و بعضی برای آراستن موها. سینه ریز، گوشواره، النگو و بازوبند از زیورهای زنان ترکمن است. همه زیورها ساخته دست خود ترکمن‌ها بوده و در ساختن آن از نقره و نگین عقیق و گاه شیشه‌های رنگی استفاده می‌کنند.

 

تحلیل و بررسی پوشاک بانوان ترکمن
۱- طراحی: طراحی پوشاک بانوان ترکمن دارای برش‌های ساده و خطوط عمودی و قطعات هندسی است. بطوریکه در برش‌های چارقد و شلوار زنانه هم از این نوع برش‌ها استفاده می‌شود. این طرح‌ها را که همواره در طول زمان حفظ کرده‌اند، دارای ویژگی‌های اولیه و پریمیتیو (باستانی) است. با توجه به اینکه مواد اولیه لباس آن‌ها غالبا پارچه‌های ابریشمی یا نخی دستباف بوده و این پارچه‌ها معمولا در عرض ۳۰ سانتی‌متر بافته شده است، بنابراین می‌توان اظهار کرد که طراحی لباس آن‌ها با توجه به طراحی و بافت پارچه‌های دستباف و محدودیت عرض پارچه بوده و در نتیجه طراحی بافت پارچه و طراحی لباس از یک هماهنگی خاصی برخوردار است.


۲- شکل ظاهری: گشاد بودن لباس متاثر از شرایط اقلیمی و نوع زندگی است که در منطقه صحرا و دشت بودهاند. بنابراین جنس پوشاک زنان قوم ترکمن، سبک و قابل حرکت راحت برای انجام کارهای روزانه بوده است. که در این شکل ظاهری، تا به اکنون به طراحی لباس خود وفادار بوده‌اند.


۳- رنگ لباس: رنگ‌های بکار رفته در پوشاک و اجزای آن در لباس زنان، در رنگ مایه‌های قرمز و زرشکی بوده است که با توجه به اقلیم گرم و خشک و بیابانی منطقه جلوه بصری خاصی داشته است و مضاعف بر آن، خوش یمن بودن رنگ سرخ نیز زمینه بهره‌گیری گسترده را برای استفاده از این رنگ فراهم کرده است.


رنگ در ایلات ترکمن با فلسفه وجودی خاصی بکار برده می‌شود. نشانه قلب و آتش است که این خود دربردارنده جوانی و حیاط در بین زنان کهنسال است. حال آنکه در بسیاری از اقوام محلی ایران برای گروههای سنی رنگ‌ها و تزییناتی متفاوت در نظر گرفته می‌شود. در گذشته فقط در بین زنان ترکمن، فقط از رنگ‌های زرد و قرمز و سفید و مشکی استفاده می‌شد. با این فلسفه که رنگ قرمز به رنگ خون جاری در شریان زندگی است. رنگ شادی، سلامتی و خوشبختی و سعادت بشری است و در مقابل آن رنگ زرد نماد بیماری، رنج، شکست و ناکامی است. با این دیدگاه عمیق و فلسفی که همیشه دو عنصر متضاد تکمیل کننده و عامل جریان زندگی هستند، اگر شادی هست غم در مقابلش باید باشد که شادی معنا و مفهوم پیدا کند و سفید رنگ نیک بختی و روشنایی، رنگ روز و سیاه رنگ شب، رنگ مرگ و رنگ نیستی است. سفید و سیاه در کنار هم هویت می‌یابند و تعبیری از تولد و مرگ را تداعی می‌کند. معمولا برای شروع سوزندوزی از دو رنگ سیاه و سفید استفاده می‌شود که در اصطلاح ترکمنی به آن «قارآلاما و آق‌آلاما» می‌گویند (قارا به معنی سیاه و آق به معنی سفید.)


۴- نقوش: نقش‌های بکار رفته در البسه بانوان ترکمن عبارت‌اند از عناصر طبیعت (خورشید، ماه و ستاره)، نقوش حیوانی (شاخ قوچ، جوجه، پنجه مرغ، گردن شتر، بال پرنده، دهان مار، عقرب، ناخن گنجشک، شاخ قوچ پیچیده)، نقوش گیاهی (گل گلدانی، ماری گل، گل ساعتی، کاجی، شرفه ای، کنگر)، اشیا (قندشکن، انبردست، ترازو، صندوق چوبی، شمع، پایه شمع، لنگر، اسکناس)، نقوش هندسی (نقش چهل تکه، نقش هفت و هشتی، شطرنجی، بند رومی) و….


در نگاهی جامع‌تر می‌توان انسانشناسی قوم ترکمن را در قالب سه دسته معرفی کرد:


الف) مبانی اعتقادی و باورها، برای نمونه پوشیدگی از جمله مشخصه بارز پوشاک ناشی از جایگاه‌ی اجتماعی و فرهنگی است.


ب) عوامل زیست محیطی و اقلیم که جنس و نوع پوشاک و حتی دوخت و اجزای پوشاک و فنون تهیه مواد آن را مدنظر قرار می‌دهد.


ج) شرایط و روابط اجتماعی مانند نوع و نحوه‌ی معیشت، سنت‌ها، مراسم از جمله عوامل مؤثر در نوع و چگونگی و ماندگاری پوشاک است

 

* سمانه شهری‌نژاد دکتری پژوهش هنر، مدرس دانشکده شریعتی تهران، مولف و محقق پوزه پوشاک

 

برچسب ها
میراث | میراث فرهنگی | صنایع دستی | گردشگری | اداره میراث فرهنگی | خبرهای میراث فرهنگی | اخبار | جاذبه های گردشگری | خبر | توریست | گردشگر
لطفا ما را از نظر خود مطلع کنید
ارتباط با مدیر کل
رزومه ایشان
جهت ارتباط با ایشان ایـنـجــــا کلیک کنید

ملاقات عمومی با سرپرست اداره کل روز های سه شنبه از شروع ساعت اداری تا پایان ساعت اداری

اپلیکیشن گردشگری استان گلستان

اپلیکیشن گردشگری استان گلستان (نگارستان) معرفی جاذبه های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و گردشگری استان گلستان را می توانید از لینک های زیر دریافت کنید

اطلاعیه و فراخوان
گفتگو و یادداشت

مشارکت در تصمیمات
سامانه ها
پیام رسان های داخلی
همراه ما باشید در پیام رسان های داخلی
سروش | گپ | آی گپ | بله
ارتباط با دستگاه

شماره تماس :
017-32261800-803
پست الکترونیک :
info@gcth.ir
آدرس :

گرگان - خیابان امام - آفتاب پانزدهم - کوی سرچشمه - جنب امامزاده نور


نظرسنجی از محتوای پرتال

نظرشما در مورد محتوای سایت ؟


عالی
خوب
متوسط
بد


بازدیدهای سایت
تعداد افراد آنلاین : 9
بازدید امروز : 2672
بازدید دیروز : 3741
بازدید هفته : 18198
بازدید ماه : 97995
بازدید سال : 1032802

پست زمینه


اندازه فونت



اعلان ها :
در حال حاضر سایت در دسترس می باشد، در غیر این صورت اطلاع رسانی خواهد شد


الزامات قانونی :
نسخه موبایل | نقشه تارنما | RSS | دفاتر پیشخوان | حریم خصوصی | بیانیه سطح خدمات | شخصی سازی | دستورالعمل بروز رسانی سایت | راهبرد مشارکت ملی

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به سازمان میراث فرهنگی, گردشگری و صنایع دستی استان گلستان است

[ آخرین بروزرسانی سه شنبه 05 بهمن 1400 19:10 ]
ارتباط با مدیرکل و معاونین

در صورتی که نیاز به دریافت پاسخ دارید , حتما ایمیل خود را وارد نمائید تا در اولین فرصت به درخواست شما پاسخ داده شود , در غیر این صورت پیغام شما بدون پاسخ خواهد بود
*
مردمی کارکنان اداره
*